یکی از نگرانی هایی که ممکن است پیش از جراحی بینی به سراغ افراد بیاید، احتمال بروز عوارض جدی بیهوشی و این سؤال است که «آیا ممکن است بیمار بعد از عمل به هوش نیاید؟» جراحی بینی مانند هر عمل جراحی دیگری کاملاً بدون خطر نیست، اما عوارض بسیار شدید و مرگ در جراحی های برنامه ریزی شده، به ویژه در افراد سالم، نادر هستند.
در این مقاله بررسی می کنیم آیا مرگ بر اثر جراحی بینی ممکن است، چرا بعضی بیماران دیرتر از بیهوشی بیدار می شوند، چه عواملی خطر عوارض را افزایش می دهند و تیم بیهوشی چگونه بیمار را در حین و بعد از عمل تحت نظر می گیرد.
آیا مرگ بر اثر جراحی بینی ممکن است؟
بله، از نظر پزشکی مرگ در اثر جراحی بینی غیرممکن نیست، اما بسیار نادر است. رینوپلاستی معمولاً یک جراحی کم خطر محسوب می شود، با این حال مثل هر عمل دیگری ممکن است با عوارضی مانند واکنش شدید به بیهوشی، مشکلات تنفسی، خونریزی شدید یا مشکلات قلبی همراه شود.
البته خطر برای همه افراد یکسان نیست، که در ادامه این مورد را بررسی خواهیم کرد.
جراحی بینی برای کدام افراد خطرناک تر است؟
افرادی که شرایط زیر را دارند، باید پیش از عمل حتماً جراح و متخصص بیهوشی را در جریان بگذارند:
- بیماری های قلبی یا ریوی و آسم کنترل نشده
- آپنه خواب، خرخر شدید یا اضافه وزن قابل توجه
- فشار خون یا دیابت کنترل نشده
- اختلالات انعقادی یا سابقه خونریزی طولانی
- کم خونی شدید یا درمان نشده
- مصرف آسپرین، داروهای رقیق کننده خون، برخی مکمل ها یا داروهای آرام بخش
- سیگار، الکل یا مواد مخدر
- سابقه حساسیت یا واکنش شدید به داروهای بیهوشی
- بیماری های کنترل نشده کبد، کلیه یا تیروئید
- تب، عفونت یا بیماری حاد در روزهای نزدیک به عمل
- احتمال بارداری
البته داشتن یکی از این شرایط لزوماً به معنی ممنوع بودن جراحی بینی نیست. ممکن است پزشک ابتدا بیماری را کنترل کند، آزمایش های بیشتری درخواست کند یا زمان عمل را تغییر دهد.
آمار مرگ و میر جراحی بینی در جهان
برای مرگ و میر ناشی از رینوپلاستی به تنهایی آمار دقیقی که بتوان آن را به همه کشورها تعمیم داد وجود ندارد. دلیلش هم این است که مرگ در این عمل بسیار نادر است و بیشتر مطالعات، میزان عوارض کلی جراحی را بررسی کرده اند.
در یک مطالعه چندمرکزی روی ۴۹۷۸ بیمار رینوپلاستی، عوارض جدی حدود ۰.۷ درصد گزارش شد. بیشتر این عوارض شامل تجمع خون، عفونت و مشکلات ریوی بودند و مرگ به عنوان یک عارضه شایع گزارش نشد.
در برخی مطالعات مربوط به جراحی های سرپایی نیز میزان مرگ مرتبط با جراحی و بیهوشی حدود ۰.۲۵ تا ۰.۵ مورد در هر ۱۰۰ هزار عمل گزارش شده است؛ یعنی تقریباً یک مورد در هر ۲۰۰ هزار تا ۴۰۰ هزار عمل. البته این آمار مربوط به تمام جراحی های سرپایی است و نمی توان آن را مستقیماً به جراحی بینی نسبت داد.
مهم ترین دلایل مرگ بر اثر عمل بینی
همانطور که گفتیم مرگ در جراحی بینی بسیار نادر است و اگر اتفاقی رخ دهد، معمولاً به دلیل عوارض جدی جراحی یا بیهوشی است، نه خودِ تغییر فرم بینی. از مهم ترین عوارض احتمالی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- عوارض شدید بیهوشی: مانند واکنش شدید به داروها، افت فشار، اختلال قلبی یا مشکلات جدی تنفسی
- مشکلات راه هوایی: ورود خون یا ترشحات به مسیر تنفس یا ایجاد مشکل در تأمین اکسیژن
- خونریزی شدید: به ویژه در افرادی که اختلال انعقاد دارند یا داروهای رقیق کننده خون مصرف می کنند
- آسپیراسیون: ورود خون یا محتویات معده به ریه هنگام بیهوشی
- لخته خون و آمبولی ریه: تشکیل لخته و انتقال آن به ریه که می تواند عوارض جدی ایجاد کند
- عفونت شدید: عفونت بعد از رینوپلاستی نادر است، اما در موارد بسیار شدید می تواند خطرناک باشد
- عوارض قلبی یا مغزی: که بیشتر در افراد دارای بیماری های زمینه ای یا عوامل خطر رخ می دهد
- بیماری های کنترل نشده: مانند مشکلات جدی قلبی و ریوی، دیابت، فشار خون، آپنه خواب یا بیماری های کبد و کلیه
در بیشتر افراد، رینوپلاستی بدون عوارض تهدیدکننده حیات انجام می شود. همچنین برای هرکدام از این عوارض، آمار دقیقی مخصوص جراحی بینی وجود ندارد؛ بنابراین نباید آن ها را به عنوان «دلایل شایع مرگ در عمل بینی» در نظر گرفت.
چرا بعضی بیماران بعد از جراحی بینی دیرتر به هوش می آیند؟
دیر به هوش آمدن بعد از جراحی بینی لزوماً به معنی اتفاق خطرناک یا فوت بیمار نیست. گاهی اثر داروهای بیهوشی، مسکن ها یا داروهای شل کننده عضلات مدت بیشتری در بدن باقی می ماند و باعث می شود بیمار دیرتر هوشیاری کامل خود را به دست آورد.
مهم ترین دلایل دیر به هوش آمدن عبارت اند از:
- طولانی شدن جراحی یا دریافت مقدار بیشتری از داروهای بیهوشی
- باقی ماندن اثر داروهای آرام بخش، مسکن ها یا شل کننده های عضلانی
- کاهش اکسیژن یا افزایش دی اکسیدکربن خون
- افت یا افزایش شدید قند خون
- اختلالات الکترولیتی یا کاهش دمای بدن
- بیماری های زمینه ای کبد، کلیه، تیروئید، قلب یا ریه
- آپنه خواب و حساسیت بیشتر به داروهای آرام بخش
- تداخل بعضی داروهای مصرفی با داروهای بیهوشی
- در موارد بسیار نادر، مشکلات جدی مانند سکته مغزی، خونریزی مغزی یا کمبود شدید اکسیژن
چگونه خطر عوارض جراحی بینی را کاهش دهیم؟
بخش مهمی از ایمنی عمل، به آماده سازی درست بیمار قبل از جراحی برمی گردد. برای کاهش احتمال عوارض:
- تمام بیماری ها و حساسیت های دارویی خود را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر قبلاً بیهوشی داشته اید و واکنش خاصی نشان داده اید، حتماً مطرح کنید.
- فهرست کامل داروها و مکمل های مصرفی، به ویژه آسپرین و داروهای رقیق کننده خون، را در اختیار پزشک بگذارید.
- آزمایش ها و بررسی های قبل از عمل را طبق نظر پزشک انجام دهید.
- بیماری هایی مانند فشار خون، دیابت، آسم و آپنه خواب را قبل از عمل کنترل کنید.
- درباره مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر با پزشک صادق باشید.
- دستورهای مربوط به ناشتا بودن قبل از بیهوشی را دقیق رعایت کنید.
- جراحی را در مرکز درمانی مجهز و زیر نظر جراح و متخصص بیهوشی انجام دهید.
چه زمانی بعد از عمل باید فوراً پیگیری شود؟
اگر بعد از ترخیص تنگی نفس، کبودی لب ها، خونریزی شدید و مداوم، کاهش سطح هوشیاری، درد قفسه سینه، غش یا تب بالا ایجاد شد، نباید منتظر ماند و بهتر است فوراً با مرکز درمانی تماس گرفته شود یا بیمار به اورژانس مراجعه کند.
سخن پایانی و تجربه ما
ما نزدیک به ۱۰ سال است که در حوزه جراحی و زیبایی فعالیت داریم و با روند کاری بسیاری از جراحان و مراکز درمانی نیز آشنا هستیم. در این مدت، تاکنون گزارشی از فوت بیمار بر اثر جراحی بینی که به طور قطعی تأیید شده باشد، نشنیده ایم.
البته این موضوع به معنی صفر بودن خطر نیست. هر جراحی و بیهوشی می تواند عوارض جدی داشته باشد، اما با انتخاب جراح باتجربه، مرکز درمانی مجهز و تیم بیهوشی حرفه ای، می توان احتمال این عوارض را تا حد زیادی کاهش داد.
منابع: